Velkomin á vef EP Power Minerals Iceland ehf.

Náttúrulegt possólan frá Kötlu, kolefnishlutlaust byggingarefni til framtíðar.

Verkefnið:

EP Power Minerals vinnur ötullega að því að minnka kolefnisnotkun sementsiðnaðarins og sjá byggingarefnisiðnaðinum fyrir umhverfisvænu hráefni. Í þessu skyni stefnir fyrirtækið að vinnslu á náttúrulegu possólani á Mýrdalssandi, nánar til tekið á jörðinni Hjörleifshöfða sem er í eigu EP Power Minerals (EPPM) á Íslandi. Náman er á afskekktum stað, nokkra kílómetra frá hringveginum.

Verkefnið verður unnið í nánu samstarfi við fyrirtæki og yfirvöld á svæðinu. Þannig er unnt að skapa efnahagslegan ávinning fyrir íbúa nágrannabyggða og styrkja þær, samhliða starfsemi sem fellur að alþjóðlegum loftslagsmarkmiðum.

Áfangar

Sýnataka

Fyrstu sýni úr efninu tók teymi frá EP Power Minerals á Íslandi árið 2019 og voru gerðar efna- og jarðfræðilegar greiningar á samsetningu efnisins. Niðurstöðurnar lofuðu góðu og í kjölfarið fylgdi rannsókn á hagkvæmni verkefnisins.

Hagkvæmnisrannsókn

Sem hluti af hagkvæmnirannsókninni voru gerðar alhliða greiningar á náttúrulega possólaninu í Tækniháskólanum í München og rannsóknarstofu EP Power Minerals varðandi byggingarefni. Greiningarnar leiddu í ljós að efnið hefur nánast sömu tæknilegu eiginleika og steinkolaflugaska og uppfyllir allar kröfur evrópska DIN EN 197-1 staðalsins sem íaukaefni fyrir sementsiðnaðinn. Efnið getur einnig verið valkostur fyrir þau notkunarsvið sem EP Power Minerals þjónar í steypuiðnaðinum. Peter Kukla, prófessor hjá jarðfræðistofnun RWTH Aachen University, reiknaði út magn og einsleitni jarðmyndunarinnar.

Eignarhald

EP Power Minerals stofnaði íslenska félagið EP Power Minerals Iceland ehf. árið 2020 og varð eigandi jarðarinnar Hjörleifshöfða á Mýrdalssandi á Suðurlandi, þar sem náttúrulega possólanið er að finna.

Mat á umhverfisáhrifum

Í samvinnu við ráðgjafarverkfræðinga EFLU lauk EP Power Minerals árið 2022 skýrslu um mat á umhverfisáhrifum fyrir vinnslu og útflutning á náttúrulegu possólani. Unnt er að skoða skýrsluna hjá EFLU og Skipulagsstofnun. Nýir valkostir varðandi flutninga eru nú í skoðun í náinni samvinnu við hafnadeild Vegagerðarinnar og fleiri aðila.

Upphaf námuvinnslu

Upphafs námuvinnslunnar er háð leyfisferli og öðrum þáttum. EP Power Minerals starfar náið með helstu hagsmunaaðilum verkefnisins með hliðsjón af hagsmunum og þörfum samfélagsins.

Náttúrulegt possólan

Náttúrlega gosefnið frá Kötlu er oft kallað basalt, vikur, kviku- eða pýrogenískt berg. Að mati okkar væri viðeigandi skilgreining "náttúrulegt possólan." Possólanefni eru náttúruleg eða tilbúin efnasambönd kísils, áls, kalksteins, járnoxíðs og basískra efna, aðallega mynduð undir áhrifum hita. Ásamt kalsíumhýdroxíði og vatni eru þau samheldin.

Byggt á efna- og steinefnasamsetningu eldfjallavikursins frá Kötlu og kröfum byggingariðnaðarins (DIN EN 197-1) uppfyllir efnið flokkunarskilyrði sem "náttúrulegt possólan“ (e. „natural pozzolan“).

Nafnið "pozzolan" kemur frá ítalska bænum Pozzuoli, sem er vestur af Napólí og í nágrenni við eldfjallið Vesúvíus, þar sem mikið magn af possólanríkri eldfjallaösku var grafið upp til forna.

Possólan var þegar notað í Róm til forna sem blanda í leir til framleiðslu á keramiki, aðallega til að styrkja lokaframleiðsluna. Að auki var possólanríkur leir notaður sem íblöndunarefni fyrir rómverska steypu (latína: "opus caementicium") og af Fönikíumönnum. Frægustu sögulegu staðirnir sem sýna notkun opus caementicium eru stórir hlutar (grunnur, hvelfingar og efri innveggir) Colloseum hringleikahússins í Róm og hvelfing Pantheon hofsins í Róm (u.þ.b. 120 e.Kr.). Possólanefni var einnig notað af Michelangelo í gifsi sem haft var til skrauts í Sixtínsku kapellunni í Vatíkaninu.

Efni á borð við náttúrulegt possólan á Mýrdalssandi mun gegna lykilhlutverki í því að ná nýjum umhverfismarkmiðum.

Minna kolefnisfótspor

EP Power Minerals hefur séð byggingarefnisiðnaðinum fyrir kolefnishlutlausum íblöndunarefnum í áratugi. Með því hefur fyrirtækið átt þátt í að leysa vandamál tveggja atvinnugreina: fjarlægt flugösku sem aukaafurð frá kolaorkuverum með skilvirkum hætti og komið á stöðugu framboði grænna íaukaefna til byggingarefnisiðnaðarins (aðallega sements og steypu).

Starfsemi kolaorkuvera í Evrópu fer minnkandi og af því leiðir að ekki verður unnt að tryggja framboð á efnum frá þeim til lengri tíma litið. Þess vegna hefur EP Power Minerals fjárfest í rannsóknum á öðrum efnum til að stuðla áfram að lækkun kolefnisspors atvinnuveganna. Rannsóknirnar beindu sjónum að Íslandi og svo virðist sem innlent possólan sé hagkvæm lausn. Náttúrulegt possólan er gjóskuefni úr gosum í eldfjallinu Kötlu.

Verulegur umhverfisávinningur hlýst af því þegar náttúrulegt possólan er notað sem íblöndunarefni í sementsframleiðslu hjá viðskiptavinum EP Power Minerals. Sementsiðnaðurinn er undir miklum þrýstingi að draga úr losun CO2 í framleiðsluferlum sínum. Með því að skipta út sementsklinker í framleiðsluferlum minnkar kolefnislosun verulega. Efni eins og náttúrulegt possólan, sem er í miklu magni á Mýrdalssandi, mun gegna lykilhlutverki í því að ná nýjum umhverfismarkmiðum.

Bætt aðgengi að Hjörleifshöfða

Hvorki Hjörleifshöfði né Hafursey verða fyrir áhrifum af fyrirhugaðri námuvinnslu. EP Power Minerals er meðvitað um sögulegt og menningarlegt mikilvægi Hjörleifshöfða fyrir íslenskt samfélag. Að teknu tilliti til þess er áhugavert að gera svæðið að forvitnilegum vettvangi fyrir landsmenn jafnt sem erlenda ferðamenn.

Möguleikar eru á því að þróa samgönguinnviði svæðisins til að gera öllum kleift að fræðast um menningararfleifð Hjörleifshöfða. Þannig er hægt að skapa ný tækifæri til að kynnast sögu Íslands og bæta aðgengi að Kötlujökulssvæðinu. Staðbundin fyrirtæki í héraðinu geta einnig notið góðs, beint eða óbeint, af verkefninu og fjölbreytni atvinnuveganna getur leitt til enn frekari efnahagslegs stöðugleika. Í heimi vaxandi umhverfisvitundar getur vinnsla á náttúrulegu possólani vonandi orðið fyrirmyndarverkefni sem æskilegt þykir að sýna ferðamönnum.

Efnisvinnsla

Jörðin Hjörleifshöfði er u.þ.b. 115 km² að flatarmáli, en þar af er efnisvinnslusvæðið 15,5 km². Efnismagnið er talið nema allt að 400 milljónum tonna. Efnistakan mun fara fram austan og suðaustan við fjallið Hafursey. Hjörleifshöfði og Hafursey verða ekki fyrir áhrifum af efnisvinnslu þar sem laust efni verður aðeins meðhöndlað á námuvinnslustaðnum.

Efnisvinnslusvæðið lengi verið á skipulagi

Hugmyndir um efnisvinnslu náttúrulegs possólans á þessu svæði eru vissulega ekki nýjar og námusvæðið hefur verið í aðalskipulagi hjá sveitarstjórn Mýrdalshrepps í um 20 ár. Að nota náttúrulegt possólan til útflutnings er ennfremur á áætlun í Mýrdalshreppi frá árinu 2009. Árið 2002 var unnið mat á umhverfisáhrifum og því ferli lauk með áliti Skipulagsstofnunar sem heimilaði námuvinnsluna. Vegna þess að kröfur um mat á umhverfisáhrifum hafa breyst og námuvinnsla hefur ekki farið fram á svæðinu síðan þá, hefur EP Power Minerals, ásamt ráðgjafarverkfræðingum EFLU, gert alveg nýtt mat á umhverfisáhrifum (MÁU).

Samkvæmt skrá yfir áhugaverð náttúrusvæði eru engin náttúruverndarsvæði á staðnum. EP Power Minerals hefur gengið úr skugga um þetta með því að kanna skrána, tiltæk kort frá Umhverfisstofnun og skipulag svæðisins.

Staðsetning efnistöku er skilgreind sem efnisvinnslusvæði í aðalskipulagi. Skipulagsstofnun hefur þegar samþykkt áætlanir um námuvinnslu á svæðinu í ýmsum tilgangi áður. Landið er óbyggt.

Vinnsluhorfur og valkostir

Possólanlagið á svæðinu austur og suðaustur af Hafursey mun duga til efnisvinnslu í áratugi. Aðeins lítill hluti af heildar efnisvinnslusvæðinu verður unnin á hverjum tíma.

Tilhögun flutninga
Fyrirhugað námuvinnsluferli er í grundvallaratriðum ekki flókið: Hjólaskóflur moka efninu á vörubíla eða færibönd sem flytja það að sjávarsíðunni þar sem efnið er sett í skip. Þessi aðferð er vel þekkt hér á Íslandi, enda hafa að líkindum margar milljónir rúmmetra af sandi eða basalti nú þegar verið fluttar út til Evrópu.
Í tæknilegri athugun rannsakar EP Power Minerals um þessar mundir hvernig best er að haga flutningum frá námusvæðinu niður að sjávarsíðunni. Til þess að gera flutningana eins loftslagsvæna og frekast er unnt, eru hugmyndir um annars konar eldsneyti á borð við raf- eða vetnisknúna flutninga til rannsóknar.

Efnahagsleg áhrif verkefnisins
Samkvæmt áætlun EP Power Minerals Iceland er áformað að þróa Hjörleifshöfða sem aðlaðandi ferðamannastað. Fyrirtækið tjaldar ekki til einnar nætur heldur yrði um skuldbindingu að ræða til langs tíma. Þessari starfsemi er ætlað að skila efnahagslegum ávinningi í formi atvinnu, skattgreiðslna og uppbyggingar innviða og ferðaþjónustu í Mýrdals- og Skaftárhreppi. Þannig stuðlar verkefnið að fjölbreytni hagkerfisá svæðinu.

Verðmæt störf
Áætlað er að námuvinnslan og tilheyrandi starfsemi muni skapa fjölmörg verðmæt störf þegar hámarksafköstum hefur verið náð. Búast má við frekari afleiddum störfum – staðbundin iðnfyrirtæki munu t.d. verða beðin um að þjónusta vélar og tæki. Ennfremur geta sérfræðistörf skapast á sviði stjórnunar, fjármála og verkfræði vegna þjónustu við námuvinnslu, flutninga og stjórnun aðfangakeðju EPPM á Íslandi alltaf opið fyrir ábendingum um ný eða breytt vinnubrögð sem leitt geta til hagræðingar eða betri árangurs, hvar sem er í aðfangakeðjunni

Um EP Power Minerals

Í áratugi hefur EP Power Minerals verið sérhæft þekkingarfyrirtæki í fremstu röð í Evrópu varðandi framboð á svokallaðri flugösku, sem er aukaafurð frá kolaorkuframleiðslu, til notkunar í byggingariðnaði. Í mörg ár hefur þetta efni lagt mikið af mörkum til að draga úr klinkernotkun í sementsframleiðslu og um leið bætt kolefnisfótspor sementsins. Framboð á efninu mun hins vegar minnka þar sem kolaorkuverum í Evrópu verður lokað á næstu árum. Þess vegna hefur EP Power Minerals rannsakað möguleika á að tryggja áframhaldandi birgðir til sementsiðnaðarins í Evrópu og vestanhafs í mörg ár og í því samhengi fann fyrirtækið náttúrulega possólanið hérlendis árið 2019. EP Power Minerals er hluti af Energetický a průmyslový holding (EPH), öflugri fyrirtækjasamstæðu í Mið-Evrópu með aðsetur í Tékklandi.